Waarom ook alweer: pesten zo veel mogelijk uitbannen?

Laatst gaf ik workshops op een PABO. Heel leuk om met toekomstige leerkrachten te werken. Zij stellen – gelukkig – ook nog vragen die vast niet iedereen meer durft te stellen. Hij ging ongeveer zo: ‘pesten is van alle tijden; kan overal in groepen plaatsvinden. Als dat dan zo’n natuurlijk verschijnsel in groepen is; waarom er dan iets tegen doen?’

Mijn antwoord was een beetje flauw: kanker is ook een natuurlijk verschijnsel. Het zijn namelijk cellen die zich delen en dat gebeurt aan de lopende band. Daarvan zeggen we ook niet: het is een natuurlijk proces; jammer dan. Mensen met die ziekte proberen we te genezen. En we stoppen een hoop geld in onderzoek naar hoe dat nog beter kan.

Toch blijft het soms lastig om echt te begrijpen waarom worden gepest zulke vreselijke gevolgen heeft. Dat blijkt namelijk al jarenlang uit onderzoek. Ik doe een poging dat iets meer te verhelderen.

Mensen zijn sociale wezens. Zij hebben de behoefte om bij een (sub)groep te horen. Sommige deskundigen wijzen in dit verband op onze oorsprong: toen wij nog jagers en verzamelaars waren, waren we voor ons voortbestaan afhankelijk van de groep. Verstoting betekende immers altijd de dood. Inmiddels is dat niet meer zo, maar onze hersenen zijn als het ware nog zo geprogrammeerd. Of dit nu de verklaring voor de wens om bij de groep te horen is of niet, maakt niet uit. We weten dat ‘bij de groep horen’ voor alle mensen belangrijk is. Zou er iemand bestaan die nooit eens enige zorgen heeft gekend over ‘of je je wel thuis zou voelen’ in een nieuwe groep?

Ook zeggen sommigen: ‘ik zou het niet erg vinden als ze ‘…’ tegen mij zeggen of doen’. Nee, één keer is ook nog geen pesten. Wat pesten schadelijk maakt is voornamelijk de herhaling. Iemand wordt niet één keer uitgemaakt voor ‘debiel’, ‘homo’ of ‘varken’, maar dagelijks of wekelijks. De consequente herhaling van deze woorden maken het voor het slachtoffer zo pijnlijk. Datzelfde geldt voor meer lichamelijk pesten: slaan, schoppen, duwen. Bovendien realiseren sommigen zich niet dat er helemaal niet iedere dag gepest hoeft te worden om het slachtofferschap in stand te houden. Het idee dat anderen blijkbaar machtiger zijn dan jij en zomaar kunnen beginnen met het grof overschrijden van jouw grenzen, maakt een kind iedere dag tot slachtoffer; ook op dagen dat er niets gebeurt.